İNEKLERDE KIZGINLIK DÖNEMİ

NEDİR:

Doğumdan sonra en kısa zamanda bir sonraki gebeliğin oluşmasını sağlamak için yapılacak tohumlamanın en doğru zamanının tespiti için yapılan gözleme kızgınlık takibi denir. Başarılı kızgınlık takibi yapamamak, 20 günde bir gelen otobüsü sürekli kaçırmak anlamına gelebilir. Aslında bir süt işletmesinin en önemli başarı kriteri belki de iki doğum arasında geçen sürenin kısa olmasıdır. Çünkü genelde inekler, yeni doğum yaptıklarında yüksek süt verimi gösterebilirler.
 

NEDEN ÖNEMLİDİR:

Süt, et ve canlı hayvan fiyatlarının dünya boyutunda arttığı bir dönemde, ineklerin boş geçen her gününün maliyeti eskisine göre daha da fazladır. Sürdürülebilir kazanç yapısı için süt üretiminin belli bir düzeyde korunması işletmeler için hayati önem taşımaktadır. Ülkemizde çoğu işletme daha kapasitelerinin tamamını kullanamamaktadır. Sürekli işletme dışından damızlık hayvan almak tercih edilecek en son yoldur. Bunun tersine, işletmeler için iyi bir gelir olarak damızlık düve satışı da gösterilebilir. Bunu sağlanması için de işletmeler yıllar boyu başarı gebelik oranlarıyla yönetilmelidir. 
 

NE YAPILMALIDIR:

İnekler kızgınlık faaliyetinin %70’ini 19:00 ile 07:00 saatleri arasında gösterirler. Bu sebeple, eğer gözle atlama-durma tespiti yapılacaksa 8 saat arayla 20 dakika veya daha iyisi 6 saat arayla 15 dakikalık sürelerle atlama-durma gözlemi yapılmalıdır. Eğer saat 21:00 da başlayan bir kızgınlığı biz saat 06:00 da görüp kızgınlığın yani başladığını düşünerek akşam saatlerinde tohumlama yapmaya çalışırsak, yumurta yaşlandığı için gebelik şansını kaybedebiliriz. Bazı profesyonel takip altındaki işletmeler kızgınlık tespiti yapmak yerine senkronizasyon programlarıyla, kızgınlık sürecini yeniden başlatıp tohum atılacak gün ve saati baştan bilmektedirler. Böylece sakin kızgınlık gösteren ineklerin de doğru zamanda tohumlanması sağlanabilmektedir. Bu yaygınlaşan bir yöntem olarak karşımıza çıkmaktadır. Aslında en doğru kızgınlık takibini bir boğa yapabilir. Fakat yine gözlem gerektiği için boyalı aparat takılı olan işaret boğaları da kızgınlık tespiti için kullanılmaktadır. Veya ineklerin sağrısına yapıştırılan boya kapsüllerinin patlamasıyla sağrısı boyanan ineğin durduğu ve aşıma izin verdiği anlaşılır. Boyalı takip sistemlerinde prensip; dağılan boya veya boyanan ineğin aranması üzerinedir. Bunu yanı sıra, sürü büyükleri gözle takip sınırlarını aşmaya başladığı için, orta (50-150 sağmal) ve büyük işletmelerde elektronik sürü takip sistemlerinden faydalanılabilir. Aktivite ölçerek kızgınlık ve hastalık uyarısı yapmanın yanı sıra, geviş getirme adedini sayarak karşılaştırma yapan,hatta işkembedeki asit seviyesine kadar sağlık-üretim ve yönetim verisi sağlayan sistemler mevcuttur. Kısa vadede masraf gibi görünse de, bunun orta ve uzun vadede büyük getirileri olan gerçek bir yatırım olduğu anlaşılacaktır. Çünkü süt çiftliği ofisleri artık bir lojistik servis firması merkezi gibi çalışmalıdır. Bütün ihtiyaçların zamanında tespiti, yapılması gereken işlerin sıralanması ve gün-saat merkezli planlanması ve uygulanması gerekir. Çünkü bütün canlı faaliyetlerde olduğu gibi, süt işletmelerinde de ihmale yer yoktur. Özellikle üretime ve rutin işlere ait veri akışının sağlanamadığı işletme çalışanlarına günün 24 saati yetmemektedir. Oluşan karışıklık ise çalışanlarda ekstra strese sebep olmaktadır. İstatistik yazılımıyla gelen bu sürü takip programları, iş-işten geçmeden değil. İş daha başlamadan farklılıkları önümüze getirerek erken müdahale ve günü doğru ve verimli kullanmayı sağlar.