ENTEROTOKSEMİ (ÇELERME)

NEDİR:

Kelime anlamı “ Entero=bagırsak” , “Toksemi=kana geçen toksin” dir. Enterotoksemi: Bagırsakta üretilip kana geçen toksin anlamındadır. Clostridium perfringens isimli bakterinin meydana getirdigi, kuzu ve oglaklara has oldugu düsünülse de, buzagılarda ve besi danalarında da sıklıkla görülebilen ve bazı vakaları tespit edilemeden ölümle sonuçlanabilen  bir besleme hastalıgıdır Bu bakteri normal bir hayvanın da bagırsaklarında mevcuttur. A, B, C ve D olarak 4 tip bakteriden 4 tip enterotoksemi hastalıgı mevcuttur. Bunlardan 3’ü daha sık görülür ve kolay tanımlanabilir; Tip B: 3 haftalıga kadar olan körpe kuzularda siddetli ishal ile seyreden “kuzu dizanterisi”ne sebep olur. Asılar kuzu çok genç oldugu için çalısmaz. Bu sebeple ya anneye gebeligin son 1,5 ayında 4 hafta ara ile asılanarak koruyucu maddelerin agız sütü yoluyla verilmesi saglanmalı veya kuzulara dogumdan sonra antiserum verilerek korunmaya çalısılmalıdır. Tip C: Eriskin koyun ve keçilerde, buzagılarda ve kuzularda kanlı bagırsak
iltihabı olusturan “çarpma” hastalıgının sebebidir. Ani yem degisikligi, birden proteince zengin meraya çıkarma, gece-gündüz arasında olusan sıcaklık farkları gibi sebepler hazırlayıcıdır. Çok besili ve hızla kilo alan hayvanlarda özellikle belirgin hastalık olusur. Bazen hayvanlar sabaha ölü bulunabilir. Kadavraya ölümden sonra 2 saat içinde otopsi yapılmalıdır aksi halde kadavra hızla kokusur.
 

Tip D:

Hızla gelisen kuzularda ve toklularda daha sık görülen, ancak koyunlarda da görülebilen, “yumusak böbrek” adı verilen bir hastalıktır. Kaba yemlerden nisasta içeren yemlere geçisten 2-3 hafta sonra ishal ile baslar. Sonrasında bagırsaktan emilen toksinin beyin ve damar sistemini bozmasıyla ani ölüm vakaları görülmeye baslar. Hastalık hızlı seyrettigi için tedavi imkanı yoktur.
 

NEDEN ÖNEMLİDİR:

Mera alanlarının ve çoban is gücünün azalmıs olması, en ekonomik besleme seçenegini azaltmıstır. Kaba yem yatlarının da cazip olmaması nedeniyle besiciler, hayvanlarını daha kısa sürede kesim agırlıgına eristirecek konsantre yemlerle hızlı besi modellerine dogru geçis yapmaktadırlar. Körpe kuzu besisini ekonomik olarak yapabilmek amacıyla daha büyük sürülerin kapalı barınaklarda hızla semirtilmesi sürü basına ölüm riskini arttırmaktadır.
 

NE YAPILMALIDIR:

Meradan ve sütten yeme geçisler yavas yapılmalıdır. Konsantre hızlı besi yapılırken hayvanların bir miktar kaba yem tüketebilmesi saglanmalıdır. Dogumdan itibaren ilk asılamanın yapılacagı sütten kesim tarihine kadar kuzuların korunması için annelere yılda 2 defa toksinin kendisinden üretilen toksoid asılama yapılmalıdır. Bu asılamanın ikincisi gebeligin son ayına getirilmelidir. Bu amaçla, sütten kesim sonrası kuzular için de kullanılabilen C ve D karma asılar mevcuttur. Besi danalarına da, ilki yogun besleme baslamadan önce yapılmak kaydıyla 3 hafta arayla bu karma asılar uygulanmalıdır.