Beslenmenin Süt Bileşimine Etkileri

Son yıllarda kaliteli süt talebinin artması sütün fiyatının oluşmasında sütteki yağ, protein ve bakteri miktarlarının kriter olarak ele alınmasına neden olmuştur. Süt hijyeni için genel temizlik şartlarına dikkat edilmesi , sağım sistemin , sağımhanenin ve süt nakil araçlarının temizliğinin sağlanması hijyen açısından kaliteli süt eldesinde etkili olacaktır. Sütümüzün AB normlarının 10 kat üzerinde bakteri içerdiğini göz önüne alırsak bu konuda daha çok yol alınması gerektiği açıktır.

Süt bileşimini etkileyen en önemli faktör süt miktarıdır. Sütteki yağ ve protein oranları süt üretim miktarıyla ters orantılı olarak değişir.

İnek sütünün yağ oranı ırklara göre farklılık göstermekte ve %3-%6 arasında değişmektedir. Süt ineklerinin enerji ve protein ihtiyaçlarının karşılanması süt yağı ve proteinine önemli ölçüde etki etmektedir.Süt yağı, numune alınan karbonhidratların selülotik bakterilerce anareob fermantasyonuyla asetik ve butirik asitten sentezlenir. Asetik ve butirik asit süt yağı sentezinde yapı taşı olarak kullanılır. Süt yağının miktarında karbonhidratların etkisi, toplam karbonhidrat miktarına ve bunların birbirine oranlarına göre değişim göstermektedir.

İneğin protein ve enerji ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde toplam rasyonda -%22 oranında selüloz içeriği süt yağı üretimi için uygun bulunmaktadır. % 16 'nın altında selüloz içeriğinin süt yağını azalttığı, %22 'nin üzerinde selüloz içeriğinin de süt yağına herhangi bir etki yapmadığı görülmektedir.Kullanılan yoğun ve kaba yemin partikül büyüklükleri de sütteki yağ oranında etkilidir. Çok ince öğütülmüş bir yoğun yem veya ince kıyılmış bir kaba yem rumende propiyonik asit üretimini arttıracağından süt yağında düşüşler gözlemlenecektir.Kaba yemlerin 4-5 cm boyutunda kıyılması idealdir. Yoğun yemin ise kırılmamış tane kalmayacak şekilde mümkün olduğunca iri öğütülmesi veya pelet yem kullanılması önerilmektedir.

Sütteki protein oranı ineğin genetik özelliklerine ve laktasyon aşamasına dayanmakla birlikte beslenmeye de bağlıdır. Rasyondaki enerji miktarı yağ dışındaki kaynaklarla arttırıldığında sütteki protein oranı artacaktır. Süt proteini başta nişasta olmak üzere karbonhidrat seviyesinin yükseltilmesiyle artacaktır. Özellikle hızlı degrade olan nişasta seviyesinin arttırılması süt proteini artışlarını belirginleştirecektir. Fakat bu durumda da asidoz riski ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle bu konuda karar verirken dikkatli olunmalıdır.

Mastitis sütteki yağ ve protein oranında kayıplara neden olmaktadır. Ayrıca sütün peynir verimini azaltır ve imalat özelliklerini değiştirmektedir.

Sonuç olarak hayvanların besin madde ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde uygun kaba yem-yoğun yem oranlarıyla daha fazla gelir elde edilmesi mümkündür. Bu bakımdan bilinçli hareket edilmesi ve gereken önlemlerin alınması daha fazla gelir elde edilmesi açısından önemlidir.

NOT: Yukarıdaki Bilgiler Amerikan Soya Birliği (ASA) Hayvan Besleme Notları, EGE Üniversitesi Zootekni Bölümü Yüksek Lisans Ders Notları (a.alçiçek, hasad dergisi, 1995 şubat.soysal, hasad dergisi, 2003 aralık) 'ndan derlenerek hazırlanmıştır.